Khoản vay có quyền chuyển đổi: tách nghĩa vụ trả nợ và việc nhận cổ phần

Các Điều 463 và 466 Bộ luật Dân sự là điểm xuất phát để nhận diện quan hệ vay và nghĩa vụ trả nợ. Bản thỏa thuận cần làm rõ người vay, người cho vay, số tiền thực nhận và căn cứ xác định khoản phải trả. Nếu phần tài trợ đang được gọi đồng thời là góp vốn và tiền vay, cần chỉnh lại bản chất trước khi tiếp tục đàm phán.

DVT Venture đề xuất lập bảng nghĩa vụ theo hai trạng thái: trước khi chuyển đổi và sau khi hoàn thành chuyển đổi. Mỗi trạng thái có người có quyền, dòng tiền và tài liệu riêng. Cách trình bày này giúp người góp tiền hiểu họ đang có quyền của chủ nợ hay đã có quyền cổ đông ở từng thời điểm.

Nếu doanh nghiệp dự kiến phát hành thêm cổ phần, cần kiểm tra thẩm quyền, điều kiện và quyền của cổ đông hiện hữu. Nếu một cổ đông hứa chuyển cổ phần của mình, phải xem người đó có tham gia cam kết và có quyền thực hiện hay không. Công ty không nên cam kết chuyển tài sản thuộc một cổ đông mà thiếu căn cứ ràng buộc người sở hữu.

Các quy định về chào bán, chuyển nhượng và sổ đăng ký cổ đông của Luật Doanh nghiệp phải được đối chiếu với điều lệ và luật sửa đổi. Bài viết không coi thỏa thuận giữa hai bên là đủ để bỏ qua các quyền, phê duyệt hoặc điều kiện đang áp dụng cho cấu trúc cụ thể.

Phần thương mại nên trả lời ai có quyền đề nghị chuyển đổi, sự kiện nào làm phát sinh quyền, giá tính theo căn cứ nào và khoản nào được tính vào số tiền chuyển đổi. Tiền gốc, lãi, chi phí và khoản đã trả cần được tách rõ. Những khái niệm như vòng đầu tư tiếp theo hoặc giá ưu đãi phải có định nghĩa kiểm chứng được.

Đây là nội dung các bên đàm phán trong giới hạn pháp luật, không phải công thức bắt buộc chung. Nên chạy thử bằng vài kịch bản số học, bao gồm trường hợp chỉ chuyển một phần và trường hợp số cổ phần tính ra không phù hợp cơ cấu dự kiến. Kết quả tính toán phải khớp cả thỏa thuận và bộ hồ sơ doanh nghiệp.

Cần quy định rõ những việc nào chứng minh chuyển đổi đã hoàn thành và thời điểm nào khoản nợ được giảm tương ứng. Nếu dùng cơ chế đối trừ nghĩa vụ, phải xác định đúng các bên và khoản nghĩa vụ có thể đối trừ. Không nên vừa xác nhận hết nợ ngay khi gửi đề nghị vừa để toàn bộ thủ tục sở hữu sang một thời điểm chưa xác định.

Về quản trị, có thể chuẩn bị một bộ hồ sơ hoàn tất gồm bảng tính, phê duyệt, thỏa thuận thực hiện, xác nhận nghĩa vụ và cập nhật sổ cổ đông. Danh mục này là gợi ý tổ chức; luật sư phải điều chỉnh theo cách phát hành hoặc chuyển nhượng thực tế, cùng yêu cầu kế toán và pháp lý có liên quan.

Giả định một công ty nhận khoản vay có điều khoản cho người cho vay đề nghị nhận cổ phần khi đến hạn. Hợp đồng chưa nói rõ điều gì xảy ra nếu cơ quan có thẩm quyền của công ty không thông qua phương án phát hành. Đến hạn, một bên coi nợ đã chuyển thành vốn, bên kia vẫn ghi nhận toàn bộ nghĩa vụ vay.

Cách thiết kế nên làm rõ từ đầu các điều kiện phải hoàn thành, trách nhiệm thu xếp phê duyệt và phương án nếu chuyển đổi không xảy ra. Không hứa chắc một quyết định nằm ngoài thẩm quyền của bên ký. Ví dụ giả định này nhằm chỉ ra khoảng trống cấu trúc, không khẳng định mọi cam kết chuyển đổi đều có cùng hiệu lực.

Hai bên cần thỏa thuận việc tiếp tục hay kết thúc quan hệ vay, khoản còn phải thanh toán và cách xử lý bảo đảm nếu có. Điều kiện thất bại không nên dẫn đến một vùng trống mà cả quyền sở hữu lẫn quyền đòi nợ đều không rõ. Các hệ quả tài chính phải được rà soát trên cơ sở pháp luật áp dụng cho chính giao dịch.

Trước khi ký, nên kiểm tra tính nhất quán giữa hợp đồng vay, cam kết cổ đông, điều lệ và dự thảo quyết định doanh nghiệp. Khi có thêm yếu tố nước ngoài, doanh nghiệp đại chúng hoặc hoạt động có điều kiện, phải đánh giá lại cấu trúc thay vì sử dụng nguyên phương án giới hạn trong bài viết này.